عزاداران حسینی مانند اهل ایمان در درجات و مراتب متفاوت و مختلف قرار دارند. البته تمامی مراتب عزاداری دارای اجر و ثواب الهی است و هر مرتبه خیر و ثواب خودش را دارد.
یکی از مراتب عزاداری که بیشتر شیعیان حضرت، مشمول آن می باشند، بدینگونه است که عزادار تنفر و اعتراض خود را نسبت به عاملین مصیبت و جنایت کاران در حق امام حسین (ع) و یارانش به طور کلی همه اهل بیت علیهم السلام اظهار می¬کند و بر آنها لعن و نفرین نثار می کند. در این مرحله عزادار شناخت و معرفت مناسب تری به وجود مقدس سید الشهداء (ع) پیدا می¬کند.
همچنین به دلیل شدت انس و محبت به آن حضرت، عواطف و احساسات عزادار رقیق¬تر و بیشتر می¬گردد و عزاداری به نیت ثواب و عرض ارادت و برآورده شدن حاجات، صورت می¬گیرد. عنصر اصلی در این مرحله از عزاداری، عنصر عواطف و احساسات است. بررسی آثار هنری، نوحه¬ها و اشعار عاشورایی به خوبی نشان از غلبه سطح عواطف و احساسات بر سایر سطوح در این مرحله است.
اما حذف و نادیده گرفته شدن عنصر معرفت از عزاداری¬ها و قرار داده شدن مسائل عاطفی و احساسی و توجه به ظواهر و عدم عنایت به فلسفه و حکمت عزاداری¬ها و تبدیل شدن گریه و سوگواری از یک وسیله خوب و کارآمد به یک هدف اصلی باعث از بین رفتن کارکرد اصلی عزاداری می¬گردد و عزاداری تبدیل به یک سنت و عادت تکراری می¬شود.
هر عملی شرعی که به صورت عادت درآید و از کارکرد اصلی آن غفلت شود برای فرد و اجتماع خطرناک است. حضرت علی (ع) می¬فرمایند: لکل شئ آفه / برای هر چیز آفتی است: لذا برای آنکه عمل شرعی ما دچار سنت گرایی و عادت ورزی نشود باید لوازم و شرایط مخصوص به آن عمل شرعی را دانست و به کار برد. خداوند متعال بعنوان خالق هستی و معصومین علیهم السلام می توانند لوازم و شرایط خاص هر عمل را مشخص نمایند.
از طرفی لوازم و شرایط هر عمل باید به گونه ای باشد تا امکان دفع آفت قبل و حین عمل ممکن گردد. تنها انجام یک عمل خوب کافی نیست بلکه مهمتر از آن اثر خوب و سازنده¬ای است که باید پایدار و ثابت باشد. یعنی مهم این است که ما بتوانیم آثار عمل خوب را در خودمان حفظ و ثابت نگهداریم و اجازه ندهیم بر اثر آفت زدگی عمل خوب به ضد خودش تبدیل گردد. البته موضوع آفت شناسی بسیار گسترده می¬باشد که ما در این مجال تنها به بخش کوچکی از آن اشاره می¬کنیم.
آفت های عزاداری:
عزاداری مانند سایر واجبات و مستحبات دارای آفت¬هایی است که اگر در آن نفوذ کند، نه تنها به آثار مثبت و سازنده عزاداری نمی¬رسیم، بلکه به نتایجی خلاف آنچه در عزاداری دنبال می¬کنیم دست خواهیم یافت و دچار آثار مخرب و خطرناک خواهیم شد و یا حداقل به همه آنچه معصومین (علیهم السلام) در امر به عزاداری برای فرد و جامعه در نظر داشتند نخواهیم رسید و عزاداری ما از کیفیت و سازندگی خوبی بر خوردار نخواهد شد.
اصلی ترین و بزرگترین آفت این است که ما بدون شناخت کامل و دقیق آن مقررات و آداب، شروع به انجام عمل و ادامه آن برای مدت طولانی کنیم.
عزاداری و سایر واجبات و مستحبات هیچکدام هدف نیستند بلکه همه آنها وسیله¬ای برای رشد و ترقی انسان می باشند. امام صادق (ع) می فرمایند:
لا یقبل ا… عملاً الا بمعرفة / خداوند هیچ عملی را جز با شناخت نپذیرد.
علی شاهینی
رئیس دانشگاه پیام نور مرکز شاهرود
هنوز دیدگاهی برای این نوشته بیان نشده است.